بیوگرافی محسن نامجو | از ترنج تا بازگشت به ایران و همه آلبوم‌ها

محسن نامجو خواننده، آهنگساز و نوازنده‌ی سه‌تار و یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های موسیقی تلفیقی ایران است. او ردیف و آواز ایرانی را با بلوز، راک و موسیقی محلی خراسان درآمیخت و شعر حافظ، مولانا، سعدی و احمد شاملو را با زبانی تازه خواند. همین زبان باعث شد نیویورک تایمز در سال ۲۰۰۷ او را «باب دیلن ایران» بنامد.

تولد و خانواده

محسن نامجو در ۱۴ اسفند ۱۳۵۴ (۴ مارس ۱۹۷۶) در تربت جام در استان خراسان رضوی به دنیا آمد و در مشهد بزرگ شد. همسرش آزاده اخلاقی، عکاس و هنرمند تجسمی است.

تحصیلات و آشنایی با موسیقی

نامجو از ۱۲ سالگی آموختن موسیقی کلاسیک ایرانی را شروع کرد. هم‌زمان در نوجوانی شیفته‌ی موسیقی غربی شد و کارهای جیم موریسون، اریک کلاپتون، کریس دبرگ و باب دیلن را دنبال می‌کرد؛ دو جهانی که بعدها در موسیقی خودش به هم رسیدند.

او در سال ۱۳۷۳ وارد دانشگاه هنر تهران شد و بعدها در دانشگاه تهران، هنرستان پراینر و دانشگاه استنفورد هم تحصیل کرد.

شروع کار و موسیقی زیرزمینی تهران

نامجو اولین کنسرت‌هایش را در اواخر ۱۳۷۶ و اوایل ۱۳۷۷ با عنوان «تلفیق مدرن شعر و موسیقی ایرانی» برگزار کرد. در دهه‌ی ۸۰ در فضای موسیقی زیرزمینی تهران شناخته شد و آثارش دست‌به‌دست میان جوانان می‌چرخید. در سال ۱۳۸۴ قطعه‌ی «نوبهاری» را روی شعر سعدی منتشر کرد و آن را به شهرام ناظری تقدیم کرد.

آلبوم «ترنج»؛ آخرین آلبوم مجوزدار

نامجو از سال ۱۳۸۲ ضبط بخش‌هایی از آثارش را در تهران آغاز کرد. اولین آلبوم رسمی‌اش، «ترنج»، در شهریور ۱۳۸۶ با مجوز در ایران منتشر شد؛ نه قطعه روی شعرهای حافظ، مولانا، باباطاهر و عطار. «ترنج» آخرین آلبومی بود که او توانست در ایران با مجوز منتشر کند.

مهاجرت و حکم غیابی

نامجو در سال ۱۳۸۶ ایران را ترک کرد. در سال ۱۳۸۸، زمانی که در وین زندگی می‌کرد، دادگاهی در ایران او را به اتهام «توهین به مقدسات» و به دلیل خواندن آیاتی از قرآن در یکی از قطعه‌هایش، به‌طور غیابی به پنج سال حبس محکوم کرد. او این اتهام را همواره رد کرده است.

دوران خارج از کشور؛ تورها، دانشگاه و آلبوم‌ها

در سال ۱۳۸۹ تور «A Minor» را آغاز کرد و در سالن‌هایی چون والت دیزنی کنسرت هال لس‌آنجلس و سونی سنتر تورنتو اجرا کرد. همان سال اولین قطعه‌ی انگلیسی‌زبانش، «Strange Times» را روی شعر احمد شاملو منتشر کرد.

آلبوم زنده‌ی «الکی» در پاییز ۱۳۹۰ در کنسرتش در دانشگاه استنفورد ضبط شد و آلبوم «سیزده/هشت» در ۱۳۹۱ با نوازندگان کالیفرنیایی شکل گرفت. از اواخر ۱۳۹۲ هنرمند مقیم بخش مطالعات خاورمیانه‌ی دانشگاه براون شد و درس‌هایی درباره‌ی «سنت و اعتراض در موسیقی ایرانی» و «انقلاب و شاعران» تدریس کرد.

در سال‌های بعد با احسان متوری در آلبوم «سودای من» (۱۳۹۸) همکاری کرد و در سال ۱۳۹۹ با ارکستر سمفونیک استکهلم پروژه‌ی «سمفونیک اودیسه» را اجرا کرد. او همچنین با گروه Al-Bustan Takht در آمریکا کنسرت داده است.

سبک موسیقی محسن نامجو

موسیقی نامجو بر سه پایه استوار است: سه‌تار و ردیف ایرانی، موسیقی محلی خراسان (مثل «یار جانی» بیرجندی) و بلوز و راک. او با شکستن ریتم‌های مرسوم، استفاده از وزن‌های لنگ و اجرای گاه طنزآمیز و گاه سوگوارانه‌ی شعر کلاسیک، سبکی ساخته که به سختی در یک دسته‌بندی جا می‌گیرد. منتقدان غربی او را در ژانرهای art rock، بلوز راک و راک تجربی قرار داده‌اند.

بازیگری و موسیقی فیلم

نامجو در فیلم «چند کیلو خرما برای مراسم تدفین» ساخته‌ی سامان سالور (۱۳۸۵) و فیلم «رؤیاهای رادیو» ساخته‌ی بابک جلالی (۱۳۹۵) بازی کرد. در مستند «صداهای سکوت» حضور داشت و برای چند فیلم کوتاه و مستند موسیقی ساخت. موسیقی نسخه‌ی صوتی کتاب «کیمیاگر» پائولو کوئیلو (۱۳۸۷) و نمایش‌خوانی‌هایی به کارگردانی بهرام بیضایی از جمله «جانا و بلادور» و «آرش» هم در کارنامه‌ی اوست.

حواشی

در شهریور ۱۳۹۹، چند زن در شبکه‌های اجتماعی نامجو را به آزار و تعرض جنسی متهم کردند. او در فروردین ۱۴۰۰ در ویدیویی از کسانی که از او رنجیده بودند عذرخواهی کرد، اما انتشار یک فایل صوتی از او در روز بعد واکنش‌های گسترده‌ای به دنبال داشت. نامجو و وکلایش اتهام‌ها را رد کرده‌اند و تاکنون هیچ پرونده‌ی کیفری یا حکمی علیه او صادر نشده است.

بازگشت محسن نامجو به ایران

نامجو در شهریور ۱۴۰۵، پس از حدود ۲۰ سال، با انتشار یک پیام ویدیویی اعلام کرد به ایران بازگشته است. او دلیل این تصمیم را خستگی از غربت و اهمیت بودن کنار خانواده، خواهرها و دوستانش عنوان کرد. این بازگشت در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های متفاوتی برانگیخت و بحث درباره‌ی بازگشت هنرمندان مقیم خارج از کشور را دوباره داغ کرد.

آلبوم‌های استودیویی محسن نامجو

• ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) – دماوند
• ۲۰۰۶ (۱۳۸۵) – گیس
• ۲۰۰۷ (۱۳۸۶) – ترنج
• ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) – جبر جغرافیایی
• ۲۰۰۹ (۱۳۸۸) – آخ
• ۲۰۱۱ (۱۳۹۰) – بوسه‌های بیهوده
• ۲۰۱۴ (۱۳۹۳) – از پوست نارنگی مدد
• ۲۰۱۶ (۱۳۹۵) – صفر شخصی
• ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) – بر چله‌ی کمان اشک
• ۲۰۱۹ (۱۳۹۸) – سودای من (با احسان متوری)
• ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) – مطنطن
• ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) – سمفونیک اودیسه
• ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) – لنگ راک
• ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) – بی‌تاب
• ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) – اولی

آلبوم‌های زنده

• ۲۰۱۱ (۱۳۹۰) – الکی (ضبط‌شده در دانشگاه استنفورد)
• ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) – سیزده/هشت
• ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) – آوازهایی از شرق
• ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) – مؤلفه‌ی عزلت

جایگاه و میراث

محسن نامجو از معدود موسیقی‌دانان ایرانی است که توانستند میان سنت و موسیقی مدرن غربی پلی شخصی و قابل تشخیص بسازند. فارغ از حواشی زندگی‌اش، تأثیر او بر نسلی از موزیسین‌های تلفیقی و زیرزمینی ایران انکارناپذیر است. آلبوم‌هایی مثل «ترنج» و «جبر جغرافیایی» هنوز از نقاط عطف موسیقی تلفیقی ایران به شمار می‌روند.

سوالات متداول

محسن نامجو متولد چه سالی است؟

۱۴ اسفند ۱۳۵۴ برابر با ۴ مارس ۱۹۷۶ در تربت جام.

محسن نامجو اهل کجاست؟

در تربت جام خراسان رضوی به دنیا آمد و در مشهد بزرگ شد.

همسر محسن نامجو کیست؟

آزاده اخلاقی، عکاس و هنرمند تجسمی.

اولین آلبوم رسمی محسن نامجو چیست؟

«ترنج» که در شهریور ۱۳۸۶ با مجوز در ایران منتشر شد و آخرین آلبوم مجوزدار او بود.

چرا محسن نامجو از ایران رفت؟

او در سال ۱۳۸۶ ایران را ترک کرد و در سال ۱۳۸۸ به اتهام «توهین به مقدسات» به‌طور غیابی به پنج سال حبس محکوم شد؛ اتهامی که همواره رد کرده است.

محسن نامجو کی به ایران برگشت؟

شهریور ۱۴۰۵، پس از حدود ۲۰ سال زندگی در خارج از کشور.

چرا به محسن نامجو باب دیلن ایران می‌گویند؟

نیویورک تایمز در سال ۲۰۰۷ به خاطر ترکیب شعر، اعتراض ظریف و ساز سه‌تار در موسیقی‌اش، این لقب را به او داد.